Kartik Month 2026 | कार्तिक महिना २०२६
भव्य दिवाळी सण, अभ्यंगस्नान, लक्ष्मीनृसिंह पूजन, तुळशी विवाह व कार्तिकी एकादशी (Grand Festival of Lights)
कार्तिक महिन्याचे स्वरूप व महत्त्व (Month Overview)
कार्तिक हा मराठी पंचांगातील आठवा महिना असून तो प्रकाशाचा उत्सव म्हणजेच दिवाळी (Deepavali) साठी ओळखला जातो. नरक चतुर्दशी, लक्ष्मीपूजन, बलिप्रतिपदा (दिवाळी पाडवा) आणि भाऊबीज हे दिवाळीचे मुख्य दिवस याच महिन्याच्या सुरुवातीला येतात.
घरासमोर पणत्यांची आरास, रंगीबेरंगी रांगोळ्या, आकाशात कंदील आणि अभ्यंगस्नानाने वातावरण उजळून निघते.
कार्तिक शुद्ध एकादशीला कार्तिकी एकादशी (प्रबोधिनी एकादशी) साजरी होते, ज्या दिवशी पंढरपुरात मोठा मेळा भरतो आणि चातुर्मासाची सांगता होते. यानंतर तुळशी विवाह सोहळे सुरू होतात, जे हिंदू विवाह मुहूर्तांची सुरुवात मानले जातात. कार्तिक पौर्णिमेला त्रिपुरी पौर्णिमा (देवदिवाळी) साजरी केली जाते.
धार्मिक आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्य
दिवाळी हा भारतातील सर्वात मोठा सण आहे. लक्ष्मी पूजनाने समृद्धीचे स्वागत केले जाते आणि भाऊबीजेने कौटुंबिक बंध दृढ होतात.
शेती व निसर्ग चक्र (Agricultural Context)
दिवाळीच्या काळात नवीन पिकांचे धान्य घरात आलेले असते, ज्यामुळे बळीराजा आनंदात असतो.
कार्तिक महिन्यातील महत्त्वाचे सण-उत्सव (Important Festivals)
लक्ष्मीपूजन व नरक चतुर्दशी (दिवाळी)
सार्वजनिक सुट्टीदिवाळीचा मुख्य दिवस. संध्याकाळी श्री लक्ष्मी व कुबेर पूजन.
दिवाळी पाडवा (बलिप्रतिपदा)
सार्वजनिक सुट्टीपती-पत्नीच्या प्रेमाचा दिवस आणि नवीन व्यापारी वर्षाची सुरुवात.
भाऊबीज
बहीण भावाला ओवाळते आणि उदंड आयुष्यासाठी प्रार्थना करते.
कार्तिकी एकादशी व तुळशी विवाह प्रारंभ
देव प्रबोधिनी एकादशी, पंढरपूर कार्तिकी वारी आणि विवाह मुहूर्तांचा प्रारंभ.
कार्तिक पौर्णिमा (त्रिपुरी पौर्णिमा / देवदिवाळी)
शिवाजी महाराजांच्या गडांवर आणि मंदिरांमध्ये त्रिपुर वात पेटवण्याचा सण.
कार्तिक महिन्यातील मुख्य व्रत व उपवास तारखा (Vrat Dates)
कार्तिक महिन्यातील शासकीय सुट्ट्या (Public Holidays)
लक्ष्मीपूजन (दिवाळी)
सार्वजनिक सुट्टी.
दिवाळी पाडवा
महाराष्ट्र राज्य सार्वजनिक सुट्टी.
गुरु नानक जयंती
सार्वजनिक सुट्टी.